میرزا محمدمهدی غروی اصفهانی و تحول در فضای فقهی و اخلاقی

میرزا محمدمهدی غروی اصفهانی و تحول در فضای فقهی و اخلاقی میرزا محمدمهدی غروی اصفهانی از برجسته ترین مراجع و چهره های موثر در جوامع علمی شیعه است. این عالم مجاهد توانست در فضای فقهی، اعتقادی و اخلاقی حوزه تحولی عمیق به وجود آورد، چنانچه او را بعنوان بنیان گذار مدرسه معارفی مشهد مقدس می شناسند.



میرزا مهدی اصفهانی همچون شخصیت های موثر در دهه های اخیر در حوزه های علمیه شیعه به شمار می رفت. شهرت میرزا بیشتر به سبب مخالفت با فلسفه و عرفان است که زمینه ساز پیدایش نوعی تفکر در حوزه خراسان شد که امروز با عنوان مکتب تفکیک شناخته می شود. مدافعان و داعیه داران مکتب تفکیک معتقدند که میرزا مهدی اصفهانی دارای ملکه قدسیه اجتهاد بود و رساله هایی نوشت که قدرت اجتهادش را نشان می داد.







زندگینامه و رشد علمی

میرزا محمدمهدی غروی اصفهانی از عالمان وارسته در ۱۲۶۴ خورشیدی در اصفهان چشم به جهان گشود. او بعد از تحصیلات مقدماتی و خواندن اندکی فقه و اصول نزد اسـتادان مـحلی در ۱۲ سالگی، رهسپار نجف اشرف شد. شرح زندگانی میرزای اصفهانی را در چند دوره مورد نـگرش و نـگارش قرار داده اند. دوره نخست زندگی او با فـراگیری عـلوم رایـج در حوزه نجف شروع شد و در این دوره با آیت الله سید اسماعیل صـدر ارتـباط یافت و از مراتب علمی و سلوک روحی وی بـهره مند شد.

بدین گونه بـه جز تـحصیل عـلوم متعارف با مبانی مـعنوی و عوالم روحانی نیز آشنا شد و با راهنمایی آیت الله صدر که خود از علمای عاملین بود، مـراحلی از سیر و سلوک را پیمود. همین طور اصول مـکتب نـجف را نـزد آخوند خراسانی صـاحب کـفایة الاصول و فقه را از محضر فقیه معروف سید محمد کاظم یزدی صاحب عروة الوثقی فرا گرفت. در همین دوره، بعد از آشنایی بـا مـبانی سـیر و سلوک شرعی بـا بـزرگان دیگری مـانند سـید احمد کربلایی و شیخ محمد بهاری همدانی که از استادان ممتاز عالم اخلاقی بودند، مأنوس می شود و استفاده روحـی و روحانی می برد.

همزمان با انقلاب مشروطیت در ایران به اتفاق تنی چند از عالمان و فاضلان معاصر خود، اولین دوره درس درباره مهمات مباحث اصول و فقه را می سازند و اینگونه میرزای اصفهانی احاطه کـاملی بـر این مبانی به هـم می رسـاند. این درس نزدیک به پنج سال ادامه می یابد و در طول این مدت به جز اصول مکتب نجف، مطالب مکتب سامراء را مورد مباحثه و مداقه علمی قرار داد.(۱)

میرزای اصفهانی کـه در آن ایام بسیار جوان بود به موازات کوشش های علمی، پرداختن به بعد عملی و اخلاقی و سلوکی را نیز ادامه داد و پیمودن مراحل سیر نفسی را از دست نداد و درجات سلوک و معرفت نفس را پشت سر گذارد.

دوره دوم حیات میرزای اصفهانی با تقریر «حدادی یک روح» آغاز شد. این دوران هفت سال به طول انجامید. موضوع حدادی یک روح در شرح حال شیخ علی اکبر الهیان از علمای بزرگ بود. پرداختن بـه تـوجیه و تفسیر و تأویل آیات قرآن و روایات زندگی معصومین(ع) از موضوعات اصلی این اثر است. میرزای اصفهانی چون در طلب حقیقت بود با توسل و تمسک به ذیل عنایات، انسان هادی به معرفت حقیقی دست می یابد.

مکتب معارفی میرزای اصفهانی که باید به اعتباری او را در سده ۱۴ هـجری، مـؤسس آن دانست از این طرز فکر و زاویه دید شکل می پذیرد زیـرا وی مـوفق به شناخت هایی غنی و مستقل در ابواب معارف می شود و خویش را با فـروغ ایـن معارف از مشکلات رسته و از مضایق جسته می یابد. در این برهه میرزا به مشهد مهاجرت کرده و در آنجا به القاء دروس تحقیقی خارج و نشر مبانی معارف و تربیت نفوس و دادن دید اجتهادی در مسایل عقلی و داشتن درک استقلالی و انتقادی از فـلسفه و عـرفان می پردازد.

میرزای اصفهانی، کار علمی خویش را در حوزه مشهد با درس خارج آغـاز مـی کند و چون وی از بهترین اصحاب درس سید محمد کاظم یزدی و اولین شاگرد میرزای نائینی بوده که بر مبانی و نظرات آنان تسلط کافی داشته است در درس میرزا درخششی خاص می یابد و نه فقط فاضلان حوزه مشهد بلکه عالمان حوزه نیز بدین درس ها حاضر می شوند. (۲)

میرزای اصفهانی، مبانی خویش را در اصول بیان کرد و دوره اصولی فـشرده عـرضه داشت که به «اصول آل الرسول(ص)» معروف شد. عالمان و مدرسان و طلاب فاضل آن روزگار و بعضی از مردم فرهیخته در مجالس اخلاقی و تـربیتی و مـعارف عمومی وی حاضر می شدند.

اجتهاد در ۳۵ سالگی

میرزای اصفهانی، افزون بر زهد و ریاضت در کسب علوم دینی نیز پیش رفت و در ۳۵ سالگی موفق به کسب اجازه اجتهاد از میرزای نائینی شد. اجازه میرزای نائینی را مراجع عظام همچون ضیاء عراقی، شیخ عبدالکریم حائری یزدی، ابوالحسن اصفهانی نیز مورد تأیید قرار دادند. میرزای اصفهانی بعد از این ایام تحصیل، به مشهد رفت. در آنجا بود که میرزا آغاز به تدریس مباحثی کرد که در حوزه های علمیه سابقه نداشت. این دروس با عنوان مباحث معارف عنوان شد. آیت الله وحید خراسانی از آخرین شاگردان وی بود. آیت الله وحید خراسانی مدعی است که میرزا مهدی حوزه مشهد را منقلب کرد و فضلای مشهد محصول دروس او بودند و افرادی که او را بی سواد خوانده اند، جاهل اند.(۳)

آثار مکتوب

میرزای اصفهانی، آثار بسیاری داشته و مطالب بسیاری را به رشته تحریر درآورده است، چه آنها که تقریرات درس های استادان بزرگ بوده و چـه آنـها که نظرات و تـحقیقات اوست. بعضی از شاگردان میرزا، کتاب هایی چند از آثار قلمی وی نام برده اند. البته خیلی از این آثار یا به چاپ نرسیده یا به صورت غیر علمی و به دور از مـوازین چـاپ تحقیقی منتشر شده است.

بـخش دیگری از آثار مکتوب که می توان آنها را نیز از آثار مکتوب میرزای اصفهانی به شمار آورد، تقریرات دروس وی است. این تـقریرات شامل مباحثی مهم در اصول فقه، اصول عقاید و قرآن شناسی است. از تقریرات یاد شده، نسخه هایی گوناگون وجود دارد اما بهترین نسخه و معتبرترین، همان مـجموعه ای اسـت که به وسیله یکی از شاگردان وی در جلسات درس خلاصه برداری و در هـمان ایـام بازنویسی شـده و جهت ملاحظه و تصحیح و تنقیح به حضور میرزای اصفهان تقدیم شده است. این تقریرات شامل علم اصول و مبانی معارف و مشیت، علم بلامعلوم، وجه اعجاز قرآن و... است. رساله گرانقدر میرزای اصـفهانی به نام «غایة المنی و معراج القرب و اللقا» درباره معرفی نماز معراج است. (۵)

بنیانگذار مکتب تفکیک

اصحاب فلسفه از منتقدانِ اصلی میرزای اصفهانی محسوب می شوند. سید جلال الدین آشتیانی بر این باور بود که میرزای اصفهانی تلاش ها و ریاضت های فراوانی برای فهم مسایل پیچیده فلسفی و عرفانی کشید اما لطمه های جدی بر او وارد شد و تحملش را نسبت به فلسفه و عرفان از دست داد و به مخالفت با فلسفه برخاست. مهدی حائری یزدی نیز اینگونه در وصف او می گوید: «در سال های اخیر مردی دیندار و ماهر در فنون فقه و اصول و حدیث در خراسان می زیست که از حُسن سیرت و صفای نیت برخوردار بود.» میرزا مهدی اصفهانی با رویه ای که برگزیده بود، بنیان گذار مکتبی شد که برخی آنرا مکتب تفکیک نامیدند. (۶)

سرانجام

میرزا مهدی اصفهانی در آبان ۱۳۲۴ خورشیدی دیده از جهان فرو بست و در حرم امام رضا (ع) به خاک سپرده شد.

پی نوشت:

۱. مهدی حائری یزدی، علم کلی، ص ۶، نقل از سودای تفکیک، سید حسن اسلامی اردکانی، ص ۲۶۸

۲. تقریرات، محمود حلبی، نسخه خطی استان قدس رضوی، شماره عمومی ۱۲۴۸

۳. حسن جمشیدی، گنج پنهان فلسفه و عرفان، ص ۱۱۷؛ نقل از ویکی شیعه

۴. اساس معارف القران، نسخه خطی استان قدس رضوث

۵. مهدی حائری یزدی، علم کلی، ص ۶، نقل از سودای تفکیک، سید حسن اسلامی اردکانی، ص ۲۶۸

۶. یادنامه عارف کبیر سید علی قاضی، در گفت و گوی کیهان فرهنگی با فرزند ایشان، کیهان فرهنگی، ش ۲۰۶، آذر ۱۳۸۲؛ نقل از سودای تفکیک


1399/08/16
13:51:37
5.0 / 5
244
تگهای خبر: علم
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب
نظر شما در مورد این مطلب
نام:
ایمیل:
نظر:
سوال:
= ۶ بعلاوه ۳
برتریها bartariha
bartariha.ir - حقوق سایت برتریها محفوظ است

برتریها

معرفی برترینهای فناوری و وبسایتها