درباره محمد طالب آملی

درباره محمد طالب آملی محمد طالب آملی یکی از شاعران پارسی گوی سده یازدهم هجری به شمار می رفت که با آثار و طبع شعری هنرمندانه خود توانست فرهنگ اصیل ایرانی و زبان فارسی را با تاثیرپذیری بالایی در جهان آن روزگار تبلیغ کند.



سرزمین ایران از دیرباز، فرهنگ و تمدنی غنی داشته است. این کشور، مهد پرورش ادیبان، حکیمان، عارفان، فیلسوفان و دانشمندان بسیاری بوده است. آثار آنان تا به امروز نیز باقی مانده و همانند راهنمایی برای شناخت بهتر فرهنگ ایران به ما کمک می نماید و هم دیدگاه و نگرش کلی نسبت به ایران، نحوه تفکر، آیین ها، آداب و رسوم را به ما می بخشد. یکی از این مشاهیر که نیاز به شناخت بهتر و معرفی بیشتر در بین آحاد جامعه خصوصاً جوانان دارد؛ محمد طالب آملی است که در ادامه به شرحی از زندگی وی می پردازیم.



زندگی نامه

محمد طالب آملی در ۹۸۷ هجری در آمل دیده به جهان گشود. پدر وی صاحب املاک و اموال فراوانی بود و از نظر مادی در جایگاه بالایی قرار داشت. طالب آملی در طول چهار سال تحصیل در مکتب علاوه بر حفظ قرآن، علوم متداول آن زمان مانند سیاق و هندسه، فقه، هیات، عروض، ادبیات عرب، شعر و حکمت را نیز فراگرفت. او همین طور استادی مسلم در نوشتن انواع خطوط ایرانی شد و در خوشنویسی تبحّر داشت. این هنرمند توانا بعد از آن که تحصیلات مقدماتی خودرا در زادگاهش به انتها رساند به اصفهان و بعد به دربار شاه عباس اول صفوی راه پیدا کرد. آملی علاوه بر حضور در دربار شاه صفوی به دربار جهانگیر پادشاه گورکانی در هندوستان رفت و از وی لقب ملک الشعرایی گرفت. در حقیقت طالب مانند دیگر شاعران دوره صفویه راه هندوستان را که محل نشو و نمای هنرمندان بود، پیش گرفت. این رباعی را هنگام حرکت از ایران به هند سرود:

طالب گل این چمن به بستان بگذارد بگذارد که می شوی پشیمان بگذرد

هندو نبرد به تحفه کس جانب هند بخت سیه خویش به ایرذان بگذارد

این شاعر نامدار ضمن سیر و سیاحت در هندوستان در لاهور با ارشاد شاه ابوالمعالی لاهوری به تصوف گرایید. (۱) طالب در ریاضیات، نجوم، حکمت و عرفان استعداد بالایی داشت و یکی از تواناترین شاعران سبک هندی به شمار می رفت. وی در هندوستان ازدواج کرد که حاصل این ازدواجش ۲ دختر بود.



درون مایه و خاصیت شعری

این شاعر پرکار ابتدا در شعر «آشوب» تخلص می کرد اما بعد از مدتی تخلصش را به «طالب» تغییر داد. وی بعد از شاعرانی چون فردوسی و خیام، سومین شاعر از نظر تعداد ابیات شعری در بین شاعران ایرانی لقب گرفته است. دیوان شعری از وی برجای مانده است، مجموعه اشعار طالب شامل ۲۲ هزار و ۹۹۸ بیت شعر در قالب های قصیده، ترکیب بند، ترجیع بند، مثنوی، قطعه، غزل، رباعی و مفردات است. با مطالعه، تحلیل و بررسی غزلیات طالب می توان دریافت که موضوع غم، ناامیدی و حسرت یکی از پر بسامدترین واژگان در غزل های وی بشمار می رود که علت آنرا می توان در عوامل گوناگونی چون تفکر جریان ادبی رایج سبک هندی، مسایل اجتماعی و فردگرایی شدید شاعران این دوره، پدیده مهاجرت، انعکاس اندیشه غم و رنج های سه گانه در مکاتب فلسفی هند و... جستجو کرد.

طالب علاوه بر دیوان قصاید و غزلیات دارای منظومه ای به بحر متقارب موسوم به "جهانگیر نامه" است. همین طور کلیات اشعار طالب آملی تا حالا یک دفعه در ایران در قالب: کلیات ملک الشعراء طالب آملی به اهتمام و تصحیح و تحشیه محمد طاهری شهاب در ۱۳۴۶ خورشیدی انتشار یافته است. (۲)

در خصوص زبان شعری وی باید اظهار داشت که او ادامه شیوه زبانی عرفی و ظهوری ترشیزی و در حقیقت در بین ۲ جریان عمده شعر عهد صفوی ـ سبک هندی شاخه هندوستانی و شاخه ایرانی است. (۳) باید اشاره کرد که از میان شاعران سبک هندی، صائب تبریزی شاعر بزرگ نیز از او تأثیر بسیار گرفت.

از خاصیت های شعر طالب، آوردن تشبیهات تازه و استعاره های لطیف با عناصر فرهنگ اسلامی و تصاویر مختلف است و نفوذ فرهنگ ایرانی و تصویرسازی های دل انگیز او و رنگ ویژه ای را که با هنرمندی به شعرش بخشیده از دیگر خاصیت های شعر طالب است. اوصاف طبیعت در شعر او، دقیق و زنده است و با رنگ آمیزی خاص در تصاویر قدما، صبغه ویژه ای به کلامش داده است. (۴) محمد محمدی رئیس اداره فرهنگ وارشاد اسلامی آمل؛ طالب آملی را یکی از مروجان فرهنگ و زبان اصیل فارسی در شبه قاره هند و پاکستان و سرزمین های مردم فارسی زبان می داند و معتقد می باشد که این شاعر پرآوازه ایرانی سده یازدهم هجری با امکانات اندک دوره زمانی خود و با طبع شعری هنرمندانه اش، فرهنگ اصیل ایرانی و زبان فارسی را با تاثیرپذیری بالایی در جهان آن روزگار تبلیغ کرد. وی در مکتب دوده رشد کرده و منشاء برکات ادبی و فرهنگی فراوانی در ایران، شبه قاره هند و دیگر کشورهای منطقه شد. سبک هندی که طالب آملی یکی از ابداع کنندگان آن بود، سرشار از آرایه های ادبی شامل استعاره های نو، عواطف لطیف و مضامین غنی و ترکیب های تازه است که در عین حال درک و فهم اشعار وی را برای مردم روان می سازد. بطور کلی باید اذعان داشت که سادگی و پربار بودن مضامین شعری این شاعر را جاودانه کرده است.



نمونه شعر

ما نیش کُفر در دل ایمان فشرده ایم در ساغر عَمَل می عُصیان فشرده ایم

کنون کز مو به مویم اضطراب تازه می ریزد نسیمی گر وزد اوراقم از شیرازه می ریزد

لب عیشم به هر عمری نوایی می زند امازبان شیونم هردم هزار آوازه می ریزد

***

ما به استقبال غم کشور به کشور می رویم چون ز پا محروم می مانیم با سر می رویم

صد ره این ره رفته ایم و بار دیگر می رویم العطش گویان به استقبال ساغر می رویم

چون به پا رفتن میسر نیست ما را سوی دوست نامه می گردیم و با بالِ کبوتر می رویم



معرفی کتاب درباب زندگی نامه آملی

در خصوص زندگی نامه و کارهای ادبی محمد طالب آملی آثاری نوشته شده است که همچون آن می توان به کتاب طالب آملی نوشته علی رزاقی شانی اشاره نمود، این کتاب یکی از کتاب های مجموعه مشاهیر ایرانی است که در انتشارات تیرگان به چاپ رسیده است.





خاموشی

این شاعر پرکار و گرانسنگ سرانجام در ۱۰۳۶ هجری در کشمیر دیده از جهان فرو بست و پیکرش در شهر فتح پور سیکری نزدیک آگره در جوار مقبره اعتمادالدوله صدراعظم معروف جهانگیر به خاک سپرده شد.



منابع

۱- صفا، ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: فردوس، چ ۷، ۱۳۷۳، ج۵، ب۲، ص ۱۰۵۶ ـ ۱۰۵۷.

۲- کلیات ملک الشعراء طالب آملی، به اهتمام و تصحیح و تحشیه محمد طاهری شهاب، تهران: انتشارات سنایی، ۱۳۴۶

۳- گودرزی، فرامرز. طالب آملی. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۲، ص ۲۵، ۳۲.

۴- طالب آملی و صور خیال در دیوان او، عباس کی منش، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی، شماره ۱۳۹ - شماره پی در پی ۹۹۰، پاییز ۱۳۷۵












1400/05/07
11:44:27
5.0 / 5
152
تگهای خبر: دانش
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب
نظر شما در مورد این مطلب
نام:
ایمیل:
نظر:
سوال:
= ۲ بعلاوه ۳
برتریها bartariha
bartariha.ir - حقوق سایت برتریها محفوظ است

برتریها

معرفی برترینهای فناوری و وبسایتها